Hà Nội 36 phố phường…

Thăng Long thành và khu dân làm ăn buôn bán của mọi tầng lớp sĩ nông công thương. Dân quê gọi là phố Kẻ Chợ, vì mỗi phố sản xuất và buôn bán một thứ sản vật nổi tiếng. Khu dân cư này cũng có thành bao quanh, gọi là Thăng Long ngoại thành. Cả hai khu vực này được tổ chức thành một đơn vị hành chánh, gọi là phủ Ứng Thiên. Đến năm 1014 đổi là Nam Kinh. Sang đời Trần đổi là Trung Kinh, có 61 phường. Đến đời Lê, mới có tổ chức lại thành 36 phường. Đến đời Hồ gọi là Đông Đô. Đến thời nhà Lê, sau chiến thắng quân Minh. Đến năm Minh Mạng, cái tên Hà Nội gồm 4 phủ: Hòa Đức (tức Thăng Long cũ), Thường Tín, Ứng Nhân. Phủ Hòa Đức, Thăng Long cũ ấy chính là 36 phố phường. 36 phường thời Lê ấy, lại chia thành 3 loại theo nghề nghiệp làm ăn: Thứ nhất làm các phường là nghề nông, vẫn giữ nguyên tên gọi đến ngày nay như Quảng Bá, Nghi Tàm, Tây Hồ, Xã Đàn, Thạnh Quang…, rồi các phường buôn bán, như phường Giang Khẩu (Hà Khẩu) ở ngay cửa sông Tô Lịch là một nơi nhộn nhịp trên bến dưới thuyền, thuyền bè thương nhân trong và ngoài nước vào buôn bán, làm ăn. Cạnh đó còn các phường buôn bán, thủ công mới hình thành nên nhiều phố Kẻ Chợ như hàng The (tơ, lụa, the), hàng Vôi, hàng Giấy v.v. Đến thế kỷ thứ 18, thương nhân Hà Lam, Anh, Bồ Đào Nha, nhiều nhất là Hoa kiều đã đến Hà Nội mở các tiệm cao lâu, các cửa hàng dịch vụ, buôn bán, từ đó hình thành 36 phố phường sầm uất. Có bài ca dao nổi tiếng, giúp mọi người nhớ tên 36 phố phường xưa.
Rủ nhau chơi khắp Long Thành
Ba mươi sáu phố rành rành chẳng sai
Hàng Bồ, Hàng Bạc, Hàng Gai
Hàng Buồm, Hàng Thiếc, Hàng Hài, Hàng Khay
Mã Vĩ, Phúc Kiến, Hàng Than
Hãng Mã, Hàng Mắm, Hàng Ngang, Hàng Đồng
Hàng Muối, Hàng Nón, Cầu Đông
Hàng Buồn, Hàng Đậu, Hàng Bông, Hàng Bè
Hàng Thùng, Hàng Bát, Hàng Tre
Hàng Vôi, Hàng Giấy, Hàng The, Hàng Gà
Quanh đi đến phố Hàng Da
Trải xem phường phố thật là cũng xinh
Phồn hoa thứ nhất Long Thành
Phố giăng mắc cửi, đường quanh bàn cờ
Người về nhớ cảnh ngẩn ngơ
Bút hoa xin chép nên thơ lưu truyền.
Có lẽ đến giữa thế kỷ XVIII, bài ca dao mới ra đời, vì trong bài có nhắc đến Phố Mới, Phúc Kiến là những phố do người Phúc Kiến, Quảng Đông (Trung Quốc) sang buôn bán rồi định cư (đoạn phố Hàng Buồn, Hàng Ngang bây giờ). Nhưng dù xưa như thế, nhưng đến khu phố cổ Hà Nội bây giờ, theo bài ca dao, chúng ta cũng có thể đi đếm các tên phố mà đến ba thế kỷ rồi vẫn không thay đổi…
Du lịch 36 phố phường Hà Nội tức là du lịch phố cổ Hà Nội. Đó là một tam giác phố cổ, cạnh thứ nhất giáp với sông Hồng, từ Hàng Đậu đến Hàm Tử Quan. Cạnh thứ hai từ Hàng Đậu qua Phùng Hưng đến Cửa Nam. Cạnh thứ ba chạy từ Cửa Nam qua Hàng Bông, Hàng Gai, Cầu Gỗ, Lò Sủ đến Hàm Tử Quan. Khu 36 phố phường này tên phố gắn liền với tên mặt hàng sản xuất và buôn bán từ xưa đến nay. Ở khu này, những ngôi đình thờ tổ sư các nghề vẫn còn. Đa số nhà cổ lợp ngói âm dương, hình ống, với kiểu kiến trúc ba gian hai chái hay năm gian, phát triển theo chiều dọc, sâu hun hút. Đây là khu phố cổ nổi tiếng, đậm nét văn hóa Hà Nội xưa đang được đầu tư, nghiên cứu để bảo tồn, gìn giữ.
Má bệnh ngặt nghèo. Bác sĩ bảo có tiền thì sống thêm được vài tháng. Mấy chị em chạy vạy đủ chỗ.
Má không cho, bảo không cần như vậy. Má can đảm vượt qua bao đau đớn. Mỗi ngày cố tạo nụ cười cho con cái yên tâm. Ngày cuối cùng má trao tận tay các con mỗi đứa một gói tiền. Đó là những đồng tiền mồ hôi nước mắt của má. Má thà chịu đau đớn để những đứa con còn chút vốn vào đời.
Mẹ đã 70 tuổi mà vẫn vào bếp nấu ăn để con lo học hành. Món ăn nào cũng mềm vì mẹ chỉ còn vài cái răng. Con chê.
Tốt nghiệp đại học, có việc làm ổn định rồi con đòi cưới vợ. Một thời gian sau, vợ chồng con ở riêng. Vợ con, một cô gái ít khi vào bếp. Hôm nào cô ta nấu ăn thì… Con ăn mà nỗi nhớ mẹ và lòng hối hận cứ trào lên làm con mắc nghẹn hoài.
Từ hôm ông về hưu, cổng nhà ông đóng im ỉm suốt ngày. Hôm tôi sang mượn ông tờ báo về đọc, gọi mãi ông mới ra mở cổng.
Thay cho câu hỏi, ông giải thích:
Khi còn làm việc khách khứa họ đến liên tục nhờ cái này cái khác. Mình nghỉ rồi, có ai đến đâu mà để cửa!
Thấy ông buồn buồn tôi chẳng nói gì thêm, mượn tờ báo rồi về. Tối đó tôi ngủ không được, cứ trằn trọc mãi.
Thì ra cái cổng đóng hay mở cũng có lý do riêng của nó.
Ba ra trận rồi bặt tin. 19 năm mẹ lặng lẽ đợi chờ. Trêu vì sao mẹ “phí” tuổi thanh xuân, mẹ đáp:
Vì một lời nói! Trước khi đi, ba con biểu mẹ đừng chờ, vì khi trở về có thể ông ấy sẽ mang theo… một bà vợ. Mẹ quyết chờ để chứng kiến cảnh ông ấy… không làm được điều đó.
Và mẹ cười buồn:
Mẹ đã khóc. Giá như ba con làm điều đó thật thì sự khốc liệt của chiến tranh kia hẳn đã vơi đi nhiều cho ông ấy!
Trần Thanh Hà – Kiến Thức Ngày Nay – 10.10.2006

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *